افغانستان پس از شش سال

سید ناصر موسوی

شش سال از حضورجامعه جهانی و استقرار دولت مردمی در افغانستان می گذرد و طرفداران و منتقدان دولت به بررسی کارنامه آن پرداخته و مدح و ذم های را متوجه دولت‏مردان افغانستان ساخته اند. در گزارش ذیل نیز به انعکاس نظریات تعدادی از شهروندان و آگاهان امور در مورد قوت ها و ضعف های دولت در شش سال گذشته پرداخته شده است.

صفر محمد کارگر ناحیه 3 شاروالی کابل می گوید:«دولت در ظرف شش سال پیشرفت های خوبی را در بعضی موارد داشته. وی عقیده دارد که دولت در مسیر درست حرکت نموده، در کشوری که همه چیز از نو و از صفر آغاز شده، نمی  توان یک شبه انتظار داشت که تمامی مشکلات حل گردد. وی می گوید:«ما به آینده امیدواریم که زندگی بهتر می شود.»

سید هادی هادی معین وزارت کار و امور اجتماعی و از فرماندهان جهادی در افغانستان به این عقیده است که شش سال قبل از امروز با آمدن جامعه جهانی در افغانستان و تشکیل دولت موقت، صفحه‏ی جدیدی در افغانستان آغاز شد و دولت موقت یک اداره ای را تسلیم شد که همه چیز «صفر» بود. هیچ چیز از زیر بنا و روبنا وجود نداشت. دولت موقت در واقع وارث یک کشور جنگ زده  و ویران شده بود. افغانستان قانون اساسی نداشت، نوع نظامش تثبیت نبود، سیستم که بالایش فکر می شد وجود نداشت. در یک چنین شرایطی دولت موقت کار خود را آغاز نمود.

به نظر آقای هادی، دولت در ظرف شش سال گذشته، دست آورد های قابل توجه داشته است؛ لوی جرگه اضطراری، لوی جرگه تصویب قانون اساسی. به گفته آقای هادی قانون اساسی فعلی افغانستان در تاریخ این کشور جامع ترین قانون است. و این قانون به اساس خواست مردم افغانستان تصویب شده اگر چه کاستی های هم در آن وجود دارد.

یکی ازنکات برجسته که در قانون اساسی در ماده سوم آن گنجانیده شده، عظمت و جایگاه اسلام در آن است. به عنوان یک ماده حاکم در تمام قانون اساسی که از خواسته های خانواده شهدا بوده است تصویب شده است.

وی می گوید:«قانون اساسی خود یک کار بسیار بزرگ و جدی بود که این در این دوره انجام شد». وی هم چنان می گوید:«انتخابات پارلمانی و ایجاد پارلمان در افغانستان، به خوبی انجام شد و انتخابات ریاست جمهوری که برای اولین بار مردم افغانستان به طور مستقیم رای دادند و رئیس جمهور خویش را  انتخاب نمودند و 18 نفر از اقوام و احزاب مختلف با اندیشه ها و فکرهای مختلف به طور آزادانه خود را کاندید نمودند و مردم افغانستان به خواسته خود به آن ها رای دادند که یک دستاورد بزرگ برای مردم افغانستان محسوب می شد.

در ساحه‏ی بازسازی نیز کارهای انجام شده است. تشکیل جرگه امن منطقوی در افغانستان و منطقه بی سابقه بود و در جای خود یک دستآورد محسوب می شود».

اما آقای هادی از ضعف دولت نیز شکایت دارد .

وی می گوید:«ناامنی ها هر روز بیشتر می شود و مردم افغانستان را نگران ساخته که این امر یک ضعف جدی برای حکومت محسوب می شود، تداوم ناامنی ها باعث سلب اعتماد ملت از دولت می شود. زمانی که وزیری کشته می‏شود، یک وکیل کشته می شود. اختطافات صورت می گیرد، پول های بانک به سرقت می رود، به اندازه که ناامنی ها بیشتر می شود اعتماد مردم نسبت به دولت کمتر می شود».

آقای هادی می گوید:«از طرف دیگر دولت در مقابل ملت بی تفاوت شده است و درافغانستان که میلیون ها شهید و معلول و قربانی برای آزادی آن داده است، دولت به جای اینکه عزت و احترام و حق خانواده‏ی شهدا را ادا کند، نسبت به مشکلات و دردهای آنان با بی تفاوتی رفتار می کند.» به نظر آقای هادی تا زمانی که ملت بادولت همکاری جدی نکند و دولت نیز به ملت فکر نکند، مشکلات باقی خواهند بود.

بعضی دیگر از صاحب نظران به طور بسیار جدی از دولت انتقاد دارند و دولت را ناکارآمد می خوانند.

«بشیر بیژن» معاون حزب کنگره ملی افغانستان به این باور است کسانی که در کنفرانس بن شرکت داشتند، فاقد یک استراتیژی ملی درست و کارآمد بود، به نظر آقای بیژن مشکل فعلی افغانستان ریشه در آن کنفرانس دارد و بسیاری از مشکلات در افغانستان از عدم مدیریت درست، و نبود برنامه ریزی و برنامه کارساز می داند. وی که معتقد است هنوز دولت برنامه مناسبی که برای شرایط فعلی افغانستان قابل قبول باشد ندارد و مردم افغانستان چانس طلایی را به دست آورده که دولت از آن شرایط استفاده درست نتوانست.

«در بعضی موارد وضعیت بدتر از شش سال قبل شده است، در زمان طالبان در سال صد تن تریاک تولید می شد، درحالی که امسال هشت هزار و یک صد تن تریاک تولید شده است. مشکل دیگر را که اقای بیژن به آن اشاره دارد که دولت درظرف شش سال نسبت به مصلحت مردم افغانستان، بیشتر به مصلحت خود اندیشیده است.  وی باور دارد که دولت افغانستان چانس آوردن امنیت را از دست داده است.

اگر چه انتقادها از کارکرد دولت کم نیست اما با وجود موارد یاد شده، بعضی از صاحب نظران به این باورند که:

 در بعضی زمینه ها پیشرفت خوبی نیز داشته استاد احمد ضیا رفعت استاد دانشگاه کابل و کارشناس مسایل سیاسی می گوید: «در بخش راه سازی دولت بسیار موفق بوده که در طول شش سال بیشتر از سه هزار کیلومتر جاده آسفالت شده و در حدود بیشتر از هفت هزار کیلومتر جاده بازسازی و ترمیم شده و درعرصه ارتباطات نیز کار بسیار چشم گیری انجام شده، امروز بیشتر از هشتاددرصد مردم افغانستان تحت پوشش خدمات مخابراتی یا تلیفونی قرار دارد و هم چنان کار شبکه‏ی فایبر نوری به سرعت در حال انجام شدن است. که یک دستآورد قابل ملاحظه در این عرصه برای افغانستان محسوب می شود. به نظر آقای رفعت در بخش رسانه ها نیز بهترین قانون و آزادی داده شده که در افغانستان و در سطح منطقه بی سابقه بوده است.

وی می گوید:«از این که رادیو و تلویزیون ملی از انحصار دولت بیرون و به طرف خصوصی شدن می رود، بسیار با ارزش است. البته در ارتباط آزادی رسانه ها در افغانستان نقش جامعه جهانی نیز برجسته بوده، بنا به گفته ی آقای رفعت در بخش انرژی برق، کار و تلاش موثر جریان دارد و قرار است در ظرف هفت ماه آینده، سه چهارم افغانستان صاحب برق شود. آقای رفعت به انتخابات ریاست جمهوری، پارلمانی نیز اشاره می کند که از موفقیت های عمده‏ی دولت در ظرف شش سال گذشته بوده‏اند. آقای رفعت به نقاط ضعف دولت نیز انگشت می گذارد، عدم مدیریت سالم در اداره، عدم تامین امنیت، فساد اداری، عدم تطبیق قانون و قانون گریزی، کشت خشخاش، قاچاق و ترافیک مواد مخدر از آن مواردی است که آقای رفعت به صراحت از آن یاد می کند. به نظر اقای رفعت برای بهتر شدن وضعیت در افغانستان، دولت در قدم اول: اختلاف خود را با پارلمان کنار بگذارد . از کشمکش ها درون حکومتی که رئیس جمهور و معاونش بر علیه همدیگر اتهام وارد می کنند که این کشمکش ها باعث تضعیف حکومت در نهایت دولت می شود، پرهیز کند و موارد دیگر را که آقای رفعت یادآوری می کند عبارت از تغییر سیستم حکومت داری از ریاستی به سیستم پارلمانی است.

بعضی دیگر از صاحب نظران به این باور است که دولت در شش سال گذشته هیچ گونه دست آوردی نداشته است.

 استاد محی الدین مهدی استاد دانشگاه کابل، صاحب نظر مسائل سیاسی افغانستان و منطقه می گوید در کنفرانس لندن چهار وظیفه را جامعه جهانی و دولت افغانسان پیش روی خود انتخاب کرده بود:

1ـ تامین امنیت در افغانستان

2ـ دولت کثرت گرا

3ـ بازسازی

4ـ مبارزه با مواد مخدر در افغانستان

در خصوص تامین امنیت دولت هیچ گونه دست آورد نداشته، بلکه بدتر هم شده است. در این مورد اتفاق نظر وجود دارد که دولت افغانستان و جامعه جهانی دست آورد نداشته، هنوز افغانستان در معرض تهدید تروریزم، القاعده وطالبان قرار دارد و سران طالبان و القاعده زنده و در حیات به سر می برند و بخش بزرگ از افغانستان و پاکستان را در معرض ناامنی ها قرار داده است.

در قسمت تشکیل دولت کثرت گرا با تاسف باید گفت: نمادهای شکلی در افغانستان در طول شش سال زیر نام دولت به وجود آمد که ساختارهای ظاهری و میان تهی بوده، بنابر آن می توان گفت: که در این عرصه نیز دولت دست آوردی نداشته و آن ساختار ها همه ظاهری و نمادی است. به باور داکتر مهدی دولت فعلی بدتر از زمان طالبان بوده که افغانستان را به معیارهای قومی و تجزیه ذهنی کشانیده است:«دولت موجود افغانستان یک دولت قوم گرا است، اتهام که معاونین ریاست جمهوری می زنند و بعضی از اعضای دولت سابق برخی از نمایندگان پارلمان وارد می کند، این دولت بر ای سلطه یک قوم معین تلاش می کند که این اتهام از طرف کشورهای ذی نفوذ خارجی نیز بر دولت افغانستان وارد شده است.» در خصوص بازسازی خود جامعه جهانی معترف است که کاری چندانی صورت نگرفته، این که نماینده جدید سازمان ملل تعیین می شود که علاوه بر وظایف روزمره که یک نماینده سازمان ملل خواهد داشت، مهم ترین وظایفش هماهنگ کردن  کمک اقتصادی جامعه جهانی می باشد، به این معناست که بسیاری از اتهامات که مخالفین دولت مبنی بر دستبرد به کمک ها وارد می کرد، درست بوده است. سازمان ملل با این عمل خود تایید کرد که دولت افغانستان در ظرف شش سال موفقیت نداشته. به ندرت دیده می شود دولت کارهای اساسی و بنیادی را در مورد رشد اقتصادی افغانستان انجام داده باشد. به ندرت می بینید که دولت سنگ تهداب تاسیساتی را گذاشته باشد که برای مردم افغانستان اشتغال زا باشد. در مورد مواد مخدر نیز می بینید که در زمان رژیم طالبان چهل درصد مواد مخدر جهان را تولید می کرد و امروز به اساس اسناد که سازمان ملل منتشر کرده است، افغانستان نود و پنج درصد تریاک جهان را تولید می کند. معلوم می شود که در این عرصه ها کاملا سیر قهقرایی داشته. به دلیل این که دولت افغانستان و جامعه جهانی که در افغانستان حضور نظامی داشته، در این امر کوتاهی داشته به نحوی که در رشد تولید و قاچاق مواد مخدر دست دارند.»

پوهندوی عبدالمنیر نگاه مدیر لیسه عالی نادریه به این باور است که وضعیت فعلی افغانستان با توجه به عمق مشکلات که قبلا وجود داشت، افغانستان آرام آرام به طرف ثبات در حرکت است و دولت افغانستان موفقیت های قابل توجهی را در ظرف شش سال به دست آورده است. تصویب قانون اساسی، تشکیل اردو و پولیس ملی، رشد تدریجی اقتصاد افغانستان، رفتن نزدیک به شش میلیون شاگرد در مکاتب، این ها همه از دست آوردهای دولت در ظرف شش سال گذشته است. به نظر آقای نگاه، طبیعتا دولت نو پا که وارث یک کشور جنگ زده و ویران بود و تمام شاهرگ های اقتصادی، اجتماعی از هم پاشیده بود، با مشکلات و چالش های رو به رو است. ضعف و کاستی های که در دستگاه دولت دیده می شود، نیاز به مرمت دارد. چیزی که آقای نگاه از آن شکایت دارد و مردم از آن رنج می کشد، دست درازی های است که در دولت دیده می شود. عدم شفافیت دربخش های کمک های اقتصادی، عدم کنترول مراجع مربوطه، چیزی است که از آن هم مردم و هم صاحب نظران سخن می زنند، در کل آقای نگاه نظر مثبت دارد و بازنگری در بخش های از کارهای دولت را ضروری می داند.

آقای صبغت الله سنجر رئیس پالیسی ریاست جمهوری اسلامی افغانستان، سخن از موفقیت های چشم گیر و بی سابقه در ظرف این شش سال می زند. وی می گوید:«قانون اساسی که در افغانستان تدوین و تصویب شد و مردم افغانستان به نحو بی سابقه و موثر در تمام مراحل آن دخیل بوده، قانون اساسی فعلی افغانستان، بزرگترین دستآورد سیاسی برای مردم و دولت افغانستان می باشد. هم چنین قانون احزاب، قانون رسانه های همگانی که در افغانستان سابقه ندارد.

هم چنین انتخابات ریاست جمهوری، انتخابات پارلمانی که در ظرف این شش سال صورت گرفته است از دستآوردهای سیاسی دولت افغانستان و موفقیت بزرگ محسوب می گردد. وی می گوید:«شش سال قبل در افغانستان حتی تلویزیون وجود نداشت، در حالی که امروز ده شبکه تلویزیونی در افغانستان نشرات دارند. بیشتر از ده ها روزنامه، هفته نامه، فصل نامه و ماهنامه منتشر می شود، هم چنان آزادی که در پرتو قانون اساسی برای رسانه ها وجود دارد، از دستآوردهای ملموس دولت در ظرف شش سال گذشته بوده و در بخش معارف نیز شش سال قبل نصفی از اولاد این وطن که دختران باشد، از درس خواندن و تعلیم محروم بود و کمتر از یک میلیون شاگرد به مکتب رفت  ولی امروز بیشتر از شش میلیون دختر و پسر به مکتب می روند. با وجود این که کمبود مکاتب در افغانستان موجود است، ولی شما هر روز شاهد افتتاح تعمیر مکاتب در ولایات و مرکز می باشید. در بخش تحصیلات عالی، شش سال قبل چهار هزار محصل در سطح افغانستان داشتیم، در حالی که امروز بیشتر از شصت هزار فارغین صنوف دوازدهم شامل امتحان کانکور می شود، در بخش صحت نیز دولت افغانستان به دستآوردهای دست یافته است و خدمات صحی را در سرتاسر افغانستان در دورترین روستاها برای فقیر ترین مردم فراهم نموده است.

در بخش مخابرات نیز کار فوق العاده ای صورت گرفته است. امروز در سرتاسر افغانستان را تحت پوشش قرار داده و مشکل مردم افغانستان از این ناحیه حل گردیده است. در بخش سرک سازی شش سال قبل اکثریت جاده های افغانستان از بین رفته بود  ولی امروز از کابل ـ تورخم ـ اسلام قلعه شاهراهها پخته و اساسی ساخته شده است. عنقریب کار سرک های حلقوی تکمیل می شود که برای ا قتصاد افغانستان مفید و حیاتی می باشد. در بخش امنیت شش سال قبل نهادی به نام دولت وجود نداشت. امروز افغانستان صاحب پولیس ملی، امنیت ملی و اردوی ملی می باشد . در بخش دیپلوماتیک نیز موفقیت های چشم گیری داشته است. امروز افغانستان با سرتاسر دنیا و بالعکس در ارتباط نزدیک قرار دارد. این موارد از موفقیت های شش سال دولت افغانستان بوده است که هیچ کس نمی تواند آن را انکار کند.