پارلمان و بایسته‌های پیش رو

ضیاء دانش

3/11/85

دومین سال کاری پارلمان (ولسی‌جرگه) پس از چهل روز تعطیلی، با سخنان رئیس جمهور و حضور گسترده‌ی شخصیت‌های ملی و سفرا و نمایندگان کشورهای دولت افغانستان در مقر شورای ملی، آغاز یافت.

بدون شک نفس وجود پارلمان که ـ با همه ضعف‌ها و کاستی‌هایی که دارد ـ با آراء مستقیم مردم و در انتخابات آزاد و شفاف به وجود آمده است، برای مردم افغانستان خود دست‌آورد کلان و نقطه‌ای امیدوار کننده است و اینکه، این پارلمان آن همه تنش‌ها و تعصبات ناشی از چندین سال جنگ را موفقانه پشت سر گذاشت و نمایندگان با همزیستی مسالمت‌آمیز یکسال کاری را سپری کردند، خود امیدوار‌ی‌ها را بیشتر و این باور را که دیگر افغانستان بدبختی‌های گذشت را نمی‌پذیرد، تقویت و تأکید می‌نماید.

پارلمان افغانستان، از آنجائی که دیگر افغانستان بدبختی‌های گذشته را نمی‌پذیرد، تقویت و تأکید می‌نماید.

پارلمان افغانستان، از آنجائی که پس از چند دهه بحران، جنگ، کشاکش و دخالت‌های خارجی، در یک بستری شکل گرفت که در تمام ابعاد از هم پاشیده و گسیخته بود، در یکسال گذشته با چالش‌ها و مشکلات فراوانی دست به گریبان بود و از همه بیشتر، چالش‌ها و موانع درونی و ساختاری آن، مانع کسب موفقیت‌های بیشتر و تحقق دست‌آوردهای مورد انتظار مردم گردید و البته برای کارشناسان این بدور از انتظار نبود که فائق آمدن بر ناهنجاری‌های ساختاری و درونی حتی بتواند کارکردهای مفید پارلمان را به کلی در یکسال نخست تحت الشعاع قرار دهد چرا که برقرار ساختن انسجام لازمی، و نهادینه ساختن هنجار و فرهنگ پارلمانی و تحقق بخشیدن منش مبتنی بر تحمل، گفتگو و مدارا، میان نمایندگان که از تعصبات جنگ و بحران‌های متوالی داخلی متأثر بودند، کاری آسان نبود و هرگونه حرکات ناسنجیده می‌توانست تشنج و بحران دیگری بیافریند.

با وصف آنچه که گفته شد، پارلمان در یکسال گذشته کارکردهای خوبی از خود ارائه کرد و چنایان نمایاند که دارای نقاط قوت و امیدوار کننده است، اسلامیت‌خواهی پارلمان و تلاش برای حفظ استقلال از زمره این نقاط بحساب می‌آیند و گر چند در مواردی دیوار حفاظت از مرزهای استقلال عمل آن، توسط فشار حکومت لرزیده است دخالت‌های حکومت در یکسال گذشته گاهگاهی، مفهوم استقلال قوه مقننه را به مخاطره انداخته است و می‌توان به صورت نمونه از  تعامل حکومت و پارلمان در تأیید و یا رد اعضای پیشنهادی حکومت در کسب رای اعتماد از پارلمان یادآور شد.

به هر صورت، نکته‌های ضعف نیز در سال کاری پار، در ساختار و کارکرد قوه مقننه کشور وجود داشت و نمی‌توان آن‌ها را ندیده گرفت و قدم به مرحله‌ای بعدی گذاشت. چرا که بالا بردن ارتفاع دیوار نیاز به مستحکم ساختن پایه های آن دارد و قطعاً نمی‌توان بدون اصلاح معایب و نواقص ساختاری و کاری سال پار، به رشد و بهبود عمل در سال جاری چشم امید بست و بر همین اساس می‌بایست، بایسته‌های جدید را با رفع نواقص گذشته آغاز کرد.

در یک نگاه  کلی می‌توان گفت بایسته‌های ذیل در ایجاد بهبود و رشد کیفی ساختاری و کارکردی پارلمان از اولویت اساسی برخوردارند و این بایسته‌ها که در سال پار از جمله نواقصات و عیوب قوه مقننه بشمار می‌رفت، در سال جدید کاری؛ باید برداشته و برطرف شود تا برای پرورش یک نهاد مجرب و از هر لحاظ جوابگو گامهای اساسی برداشته شده باشد.

1ـ فرهنگ‌پذیری پارلمانی:

در سال گذشته به دلیل عدم آشنایی نمایندگان با فضا و فرهنگ پارلمانی، اکثراً مرتکب منش ناراحت‌کننده و بدور از شأن یک نماینده پارلمان می‌شدند؛ این سلوک‌ها در مجموع سبب آن می‌گردید که پرستیژ و حیثیت قوه مقننه در حد زیادی در جامعه پائین بیاید و زمینه سوء استفاده افراد و گروه‌های سودجو را فراهم سازد. امید می‌رود، نمایندگان با عنایت به تجارب که از دید و بازدیدها و مسافرت به بیرون کشور داشتند و یا مطالعه و تأمل بر نقد و ملاحظات که از کارنامه یکساله پارلمان و منش‌های پارلمانی در میان مردم وجود دارد، به اصلاح سلوک و منش شخصی و گروهی بپردازد و دیگران را نیز در پارلمان به مشی متناسب با شأن یک نماینده ترغیب و راهنمایی نمایند.

2ـ حمایت و دفاع از منافع ملی:

گرایش‌های قومی، حزبی، سمتی و... که از جنگ‌ها و سیاست‌های گذشته متأثرند، در تعاملات، موضع‌گیری‌ها و منش برخی از اعضای پارلمان در سال گذشته، گاهگاهی مشهود بود و در برخی از تصمیم‌گیری‌ها و ابراز نظرها، شدیداً متبارز می‌گردید، تداوم این گونه گرایشات اثرات جانبی فراوانی هم در درون و هم در بیرون از پارلمان؛ یعنی در سطح جامعه بجای می‌گذارد و رشد نهال شکننده وحدت ملی را با کندی و موانع دچار می‌سازد. شایسته است که نمایندگان با در نظرداشت گرایش‌های حاکم ر فضای تصمیم‌گیری‌های پارلمان کشورهای جهان و نیز نیاز افغانستان برای عبور از بحران، بر وجود گرایش‌های ناسالم و متضاد با منافع ملی خاک بریزند و برای همیشه زمینه‌های شعله‌ور شدن جهت‌گیری‌ها بر معیار قومی، حزبی و... را مدفون سازند.

3ـ‌ افزایش دانش قانونگذاری و مهارت قانون‌سازی:

نخبگان پارلمان با شناسائی زمینه‌های قانونگذاری، نیازمندی‌ها و کمبودها و ایجاد گروه‌های دورن پارلمانی، می‌توانند به سایر نمایندگان که توانایی لازم را در عرصه قانون‌سازی و قانون‌گذاری ندارند، کمک کنند و مهارت دانش آنان را در زمینه کاری‌شان بالا ببرند تا با تدوین و وضع قوانین متناسب با واقعیت جامعه افغانستان و نیازهای آن، زمینه رشد کشور در عرصه‌های مختلف را مهیا و مساعد بسازند و همچنان قوانین را که با متن مشکلات جامعه تطابق و همخوانی ندارند، تغییر و اصلاح نمایند.

4ـ حفظ حیثیت و اعتبار پارلمان:

حرکت‌ها و موضع‌گیری‌های نامناسب، اقدامات زیاد خواهانه، کندی و بی برنامگی می‌تواند حیثیت پارلمان و موقف آن را خدشه‌دار کند و سرانجام موجب یاس و ناامیدی مردم گردد و از سویی زمینه تخطی‌های قانونی را از طرف قوه مجریه بدنبال خواهد داشت. در صورتی که پارلمان به عنوان یک نهاد قانونگذار و ناظر بر اجرای قوانین، از حیثیت و اعتبار لازم برخوردار نباشد، نمی‌توان انتظار داشت که نهادهای دیگر دولت از آن حساب ببرد و در برابر آن پاسخگو باشد. لذا پرهیز از درخواست‌ها و مطالبات امتیازات غیر ضروری و غیر متناسب با جامعه فقیر افغانستان، جلوگیری و پرهیز از رفتارهای خشن و همچنان ارتکاب رفتارهای نا به هنجار و... از اقدامات باشد که به صورت جدی مورد نظر نمایندگان قرار داشته باشد.

علاوه بر نکات که در رفع و ترمیم مشکلات ساختاری و درونی پارلمان مطرح شد، به نظر می‌رسد نقاط ذیل در کارکرد سال جدید کاری، دارای اولویت می‌باشد:

1ـ توجه بیشتر به امنیت: تأمین امنیت و فراهم ساختن فضای امن، وجیبه و مکلفیت هر فرد و شهروند افغان است و لازم است که به صورت فردی و جمعی برای تأمین امنیت و از بین بردن عوامل آن تلاش صورت بگیرد، پارلمان می‌تواند برخی از زمینه‌هایی مانند نبود قانون، نامتناسب بودن آن، عدم اجرایی بودن آن و یا درست اجرا نشدن آن و... موجب بی‌ثباتی و نا امنی به شکل مستقیم و غیر مستقیم می‌شود را، بررسی و پیگیری کند و در موارد که ناامنی‌ها بر اثر سوء عملکرد مجریان قانون و یا کوتاهی آنان بروز کرده است، با وارد آوردن فشار بر قوه مجریه بهبود و مرتفع سازند.

2ـ توجه به قشر ضعیف جامعه: نمایندگان پارلمان پس از راه یافتن به این نهاد، اقشار مختلف مردم بخصوص قشر ضعیف و بی بضاعت کشور را نباید فراموش کنند و از هر راه ممکن به صورت مستقیم و غیر مستقیم برای تسریع بهبود پیدا کردن معیشت آنها و رفع مشکلات‌شان تلاش ورزند.

3ـ قانونمند ساختن حضور نیروهای خارجی کشور: پارلمان باید برای پایان دادن به ابهامات موجود در عملکرد و موضع‌گیری‌های کشورهای خارجی، حضور نیروهای نظامی آن را قانونمند بسازد و نباید به آنها اجازه داده شود تا بیش از این بجای تأمین امنیت، موجب رنج و آزردگی خاطر شهروندان گردد.

4ـ تحمیل اصلاحات بر قوه مجریه: فساد اداری به صورت گسترده ای موجب رنجش مردم و به مخاطره انداختن ثبات و آرامش نسبی کشور شده است. قوه مجریه در پنج سال گذشته فقط شعار داده و تاکنون گام جدی و امیدوار کننده‌ای را برنداشته پارلمان باید تلاش کند تا اصلاحات لازم را بر این قوه بقبولاند و مسئولان امر را مورد بازپرسی و مواخذه قرار دهد.

بررسی کارکردهای وزارء به صورت جدی باید از اولویت‌های کاری در سال جدید کاری نمایندگان پارلمان باشد تا بیش از این کشور در دام فساد اداری گرفتار نگردد.