اسلام؛ ضامن حرمت و حقوق زن!

محمد عزیزی

15/12/85l 

هشتم مارچ؛ زمانی به وجود آمد که در مراحل ابتدایی انقلاب صنعتی و رشد نظام سرمایه‏داری در غرب، جمعی از کارمندان اناث صنایع یک فابریکه نساجی در نیویارک، طی سال 1857 میلادی علیه وضع ناهنجار زندگی و احقاق حقوق انسانی خود به اعتصاب متوسل شدند.

مالک و محافظان فابریکه، برای جلوگیری از گسترش اعتصاب آنها را در داخل فابریکه محاصره نمودند. فابریکه به علل نامعلومی آتش گرفت و در نتیجه جز عده‏ی کمی از این زنان که نجات یافتند، بقیه 129 تن همه در جهنمی از آتش و دود جان باختند و جزغاله شدند. 

52 سال بعد در 1909 میلادی حدود 20000 زن کارمند در صنایع بافندگی در امریکای شمالی، دست به اعتراض زدند و به تعقیب آن، هماهنگ با اوجگیری جنبش‏های سوسیالیستی، کارگران اناث نساجی پترسبرگ نیز در هشتم مارچ 1917 اعتصاب کردند و زمینه‏ی انقلاب فبروری را آفریدند. به یادبود از این خاطره‏ها روز جهانی زن، در نقاط مختلف جهان، همواره با تاریخ‏های متفاوت بین فبروری تا آپریل، گرامی داشته می‏شد؛ تا این که در سال 1921 میلادی، روز «هشتم مارچ» طی کنفرانس دوم کمونیستی زنان، به حیث روز بین‏المللی زن در جهان تثبیت گردید. 

جنگ جهانی دوم، همانگونه که بسیاری از مناسبات و متعلقات سیاسی، اجتماعی و ژئوپولتیکی جهان را تغییر داد و جناح بندی‏های جهانی جدید ایجاد کرد، روز بین‏المللی زن و گرامیداشت سالانه‏ی آن را نیز در دنیا متاثر و متوقف ساخت؛ تا این که سال‏ها بعد در 1946، هشتم مارچ منحیث روز رهایی اجتماعی زنان بار دیگر، در کشورهای اروپای شرقی، جشن گرفته شد تا دستاوردهای اجتماعی سوسیالیست‏ها برای زنان برجسته گردد. 

با ایجاد تنش‏هایی میان دو بلوک شرق و غرب، و رویکرد سیاسی بلوک شرق به هشت مارچ منحیث روز بین‏المللی زن؛ در کشورهای  اروپای غربی؛ طی مدت طولانی برای تجلیل از این روز، دیگر محلافل بزرگی دایر نمی‏شد؛ تا این که با افول اندیشه‏های سوسیالیستی و عقبگرد نظامهای کمونیستی شرق از سال‏های 1980 به بعد، معرکه‏داری دفاع از زنان و حمایت از تساوی جنسی حقوقی‏شان با مردان را غرب به عهده گرفته و هشتم مارچ به عنوان روز جهانی زن، مجدداً در اروپای غربی اهمیت جدی‏تری یافت! 

چیزی که در ماورای این هیاهوهای سیاسی حمایت از حقوق زن در دنیای شرق و غرب دیروز و امروز به نظر می‏آید، این است که زن در این میان منحیث یک موجود کریم که قرآن شریف با « ولقد کرمنا بنی آدم...»، برابر با مرد، فرزندان یک آدم دانسته جدا از تمیز رنگ و بو، با ان اکرمکم عندالله اتقئکم» تساوی و تقرب بخشیده؛ ارج و احترامی گذاشته نمی‏شود، بلکه از حیثیت و موقعیت زنان برای پیشبرد مقاصد سیاسی و تامین اهداف تجاری، استفاده‏ی سوء می‏گردد و حیثیت و حرمت زنان در بازار معاملات سیاست و شهوت، به لیلام گذاشته می‏شود. 

در این راستا دنیای مدرن شهوانی و تجاری معاصر، با برهنگی و بزک‏شدگی امروزی زن غربی و کشاندن آن به رخ زن شرقی، دین را سد بزرگی در ییش پای زنان مسلمان در رسیدن به آزادی‏های جلف جنسی دانسته، حجاب را پوشش پسماندگی، و در کل اسلام را مناقض حقوق انسانی زن می‏شمارند و انتقاداتی بر آن وارد می‏کنند و بر لوح خالی ذهن میلیون‏ها زن مسلمان در دنیا بذر بیزاری از خدا و اسلام می‏کارند؛  در حالی که با ظهور اسلام، زن کرامت انسانی و موقعیت ممتاز اجتماعی یافت؛ از حیثیت بردگی برای زحمت، و حالت ابزاری برای لذت؛ بیرون آمد به عنوان همسر مرد و برابر مرد؛ از حق و حقوق شخصی و مدنی برخوردار شد؛ و به منزله‏ی یک رکن اصلی خانواده و جامعه در زندگی به جاه و جمال رسید!  

اسلام، با «انا خلقناکم من ذکر او انثی»، صرفنظر از جنسیت، در کلیت خود بر انسانیت زن و مرد تأکید داشته، احکام قرآن با حکمت آسمانی در راستای ارج گذاشتن به زنان و تکریم مقام آنان در برابر مردان وضع شده و در همه‏ی ادوار، الگوهای ممتازی از زنان را در عرصه‏‏های مختلف سیاست و اجتماع، به جامعه بشری ارائه کرده و حافظ حرمت و کرامت زن بوده است. مواردی مبنی بر محدودیت و ممانعت از حق و آزادی زن، که مورد سوء برداشت دشمنان مغرض اسلام در مبارزه با دین، قرار گرفته و به عنوان مناقض حقوق زن در قرآن، روی آن انگشت گذاشته شده و نشان تبعیض و تنافی اسلام با حقوق امروزی زن خوانده شده‏اند، از سوی فقهای اسلام مفصلاً پاسخ یافته، که گزیده‏ای از مهمترین موارد آنها، در ذیل ذکر می‏گردد: 

تفاوت و تفوق: «الرجال قوامون علی النساء» (مردان قیم زنان‏اند)؛ که شائبه برتری مرد بر زن را از آن استنباط می‏کنند، هیچ‏گاه بیانگر برتری مرد بر زن نیست، بلکه حاکی از تعدیل مسئولیت‏هاست؛ که با در نظرداشت اقتضای طبیعت انسان و توانمندی‏های زن و مرد، در یک طرف حمل و نگهداری و تربیت فرزند را بر عهده‏ی زن سپرده و از جانب دیگر مسئولیت سنگین مراقبت، حفاظت و تأمین نیازهای زندگی و اقتصادی خانواده را بر دوش مرد نهاده، و بدینسان تعادل منطقی و فطری، میان دو جنس در جامعه به وجود آورده است.

«لیس الذکر کالانثی» نیز در یک نقل قول مستقیم و با اشاره‏ی لطیف، فرهنگ غلط روم باستان و برخورد منحط مردم آن زمان نسبت به زن را بیان می‏کند و با نوعی نکوهش ملموس، به برملا ساختن پوچی عقاید جاهلیت قبل از اسلام در جهان می‏پردازد، نه به برتری و تمایز جنسی مردان بر زنان. 

تفاوت در ارث: «للذکر مثل حظ الانثیین» (دو برابر ارث مرد نسبت به زن) در آیه 11 سوره نساء» هرگز مشعر به برتری مرد نسبت به زن نیست، بلکه نوعی تعدیل در نتایج کار و عواید کسب و مسئولیت‏پذیری در تأمین زندگی است؛ که در قبال تحمیل نفقه زن بر مرد و تأمین زندگی خانوادگی، پرداخت مهریه و تعادل درآمدها، ارث زن، نصف مرد قرار داده شده است. در دوران جاهلیت، زن، هیچ گونه ارثی نمی‏برد و اسلام با این سنت شکنی در جامعه جاهل آن روز، برای زن، مثل مرد، ارث قائل شد و بر تفکر جاهلیت خط بطلان کشید.

شهادت: «فان لم یکونا رجلین فرجل و امرئتان...» در آیه‏ی 282 سوره بقره که شهادت دو زن به جای یک مرد قبول شده؛ اصلاً بحث از شهادت دو زن نیست، بلکه بحث از تکمیل یک شهادت است؛ یعنی اگر یکی از دو زن، چیزی را از جریان فراموش کرده باشد (ان تضل احدیهما)، با تذکر فرد دیگر (فتذکر احدیهما الاخری)، نقص برطرف گردد. ولی همین مسئله در مرد، عکس است؛ که نه تنها دو نفر را با هم نمی‏آورد که جداجدا باید شهادت دهند و اگر یکی از مختصات را طرفی فراموش کرد، از اعتبار  می‏افتد و دیگری نمی‏تواند آن را جبران کند و در مقابل، طرف دیگر نیز چون تنهاست و بینه‏یی حاصل نشده، شهادتش شنیدنی نیست؛ فلسفه‏ی این موضوع، آن است که زنان مثل مردان، سرگرم مسائل مالی و اجتماعی نیستند، لذا در معرض نسیان و فراموشی بیشتری قرار دارند، بر همین اساس، نفر دوم برای رفع نقص است که باید با هم باشند، در واقع گپ دو نفر بودن نیست؛ بلکه سخن از مکمل بودن است. 

طلاق و عده: شبهه اختیار طلاق در «لاجناح علیکم ان طلقتم النساء» در آیه 236 و «المطلقت یتربصن بانفسهن...» در آیه 228 سوره بقره؛ که باعث اشکال بازیچه شدن زن در دست مرد شده تا هر وقت بخواهد، از او بهره گیرد و هر گاه نخواست، او را طرد کند؛ کاملاً مردود است. اولاًً؛ اسلام با محدودیت و حرمت رجوع به زن پس از طلاق و عدم امکان رجوع در طلاق خلع و مبارات، سنت زشت زمان جاهلیت را که «مرد به طور مطلق، هر گاه می‏خواست، زن را طلاق می‏داد و هر زمانی که می‏خواست مراجعه می‏کرد»، تعدیل کرد. ثالثاً، طلاق، سه قسمت است: طلاق رجعی، که در اختیار مرد است. طلاق خلع، که خواسته‏ی زن اما مرد موظف به انجام آن است. و طلاق مبارات، که خواسته‏ی طرفین است؛ پس نوعی تقسیم عادلانه حق تصمیم‏گیری است. ثالثاً؛ زن می‏تواند در ضمن عقد، شرایطی را بر مرد تحمیل کند؛ از جمله حق تکفل طلاق که خود به طور مطلق یا مشروط، بتواند خود را مطلقه کند. 

تنبیه بدنی: از جمله ایرادها هتک حرمت انسانی زن در جواز تنبیه بدنی طبق حکم و «اضربوهن...» در آیه‏ی 34  سوره‏ی نساء است؛ که با در نظر گرفتن برخوردهای مستهجن و محقر دوران جاهلیت عرب و ایران و روم قدیم نسبت به زن؛ این آیه جزء منسوجات تمهیدی به حساب می‏آید، و گذشت زمان آن را مشخص می‏سازد؛ یعنی با توجه به تمهیدات و مقدماتی که شارع از آغاز تا پایان در زمینه انجام داده، مشخص می‏شود که اولاً؛ اگر چنین حقی به مرد اعطا شده، برای جلوگیری از اشکلاات و تخلفاتی است که ممکن است نظام خانواده را از هم بپاشد. ثانیاً نبی اکرم(ص) این موضوع را طی مدت زندگانی خود قولاً و عملاً ریشه‏کن ساخته، چون از یکسو آیه تأکید می‏ورزد که تنبیه نباید کمترین دردی داشته باشد و از سویی، روایات بر این نکته اصرار دارد که هیچگاه تنبیه بدنی نسبت به زن، نباید انجام گیرد. و ثالثاً این که بر مقام و منزلت والای زن، تاکید کرده و با «عاشروهن بالمعروف» در آیه 11 سوره نساء، محبت و رحمت و عطوفت نسبت به وی را، سفارش نموده است.

تعدد زوجات: جواز چند همسری «فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلث و رباع» در آیه 3 سوره نساء را که عامل تحقیر زن و خدشه‏دار شدن حیثیت انسانی او دانسته‏اند، با اندکی دقت در شان نزول آیه‏ی فوق و صراحت «فا نخفتم ان لا تعدلوا فوا حده» در آیه بعدی، می‏توان نتیجه گرفت که این جواز، با تأکید بر اصل عدالت در تعدد زوجات و منع کسی که توان آن را ندارد؛ در شرایط اجتماعی خاصی نازل شده و ناظر به حل یک مشکل مهم اجتماعی بوده است، از جمله بی سرپرستی زنان و فرزندان برخی از افراد کشته شده در جنگ، که خواهی نخواهی یکی از این سه راه باید پیموده شود: یا اکتفای مرد به یک همسر و بی همسر ماندن دیگر زنان، یا اکتفا به یک همسر شرعی و ارتباط نامشروع با دیگران، و یا ازدواج با بیش از یک همسر. اولی، مناقض طبیعت و فطرت، دومی، مخالف شرافت و شریعت؛ و سومی، موافق عقل و شرع است. اسلام با این تدبیر حکیمانه در یک شرایط مقتضی، هم جلو پیامدهای ناگوار اجتماعی و فردی را گرفته و هم راه‏حل عقلانی و منطقی ارائه نموده است. 

حجاب: یکی از انگشت‏گذاری‏ها مسئله‏ی حجاب است که قرآن با «ولیضرین بخمرهن علی جیوبهم و لا یبدین زینتهن...» زنان را به پوشش و عفاف ملزم کرده، اما جاهلیت جدید امروز، آن را نوعی بی حرمتی و نفی آزادی از زن تلقی می‏کنند! با توجه به پیامدهای مثبت حجاب در حفظ عفت و حرمت زن و تأثیرات مثبت آن بر صحت اجتماع، و با ملاحظه‏ی دستاوردهای بی بند و باری جنسی در کشورهایی که با برهنگی و عریانی، بلای ایدز و...، را به ارمغان آورده‏اند؛ حجاب اسلامی که زن را همچون گوهری گرانبها و ناپیدا در پوششی از عفت و حیا عزت و کرامت می‏بخشد، بسیار ضروری و فطری پنداشته می‏شود و تشریع آن برای اکرام واحترام زنان است، نه نفی آزادی و نقض حقوق آنان!

انجوهایی که فند حمایت از حقوق زن را می‏گیرند و هر سال با برپایی مراسم و محافل خاص، فرهنگ و عنعنه افغانی را زیر سوال برده برای زن افغان اشک تمساح می‏ریزند، در نظر داشته باشند که از هشتم مارچ و مبارزه با زن ستیزی، نباید منحیث یک حربه‏ی سیاسی و تجاری، سوء استفاده کنند و زن مسلمان افغان را قربانی تفکرات ذهنی شرقی و غرب و طفیلی کشاکش‏های سیاسی و سلیقوی مدرنیته و سنت نموده، عفت و کرامتش را به نام آزادی و برابری به تاراج بگذارند و بنیان خانواده و اجتماع دینی و اسلامی این سرزمین را برپای ارضای خاطر بیگانگان، زیر و زبر کرده خودسوزی‏ها، فرارها و جدایی‏ها را دامن بزنند!

مسئله‏ی آزادی و حقوق زن در جوامع مختلف، بسته به بلوغ اجتماعی، انکشاف اقتصادی، توسعه سیاسی و رشد ارزش‏های قبول شده‏ی مدنی، کاملاً تفاوت دارد و تحمیل و تطبیق الگوی واحدی از آن بر همه کشورها و ملت‏ها هرگز کار معقولی نیست و نمی‏تواند در راستای آزادی زن و حق‏رسانی زن، کارساز باشد.