احزاب سیاسی افغانستان، کارکردها و چالش‌ها(5)

سید محمد امین عالمی

14/11/85

مواردی که به عنوان عوامل بازدارنده ی زوال احزاب سیاسی معرفی گردید، مبتنی بر اصول علمی مستند  و حقیقی بوده و در نظام اجتماعی ـ سیاسی کشورها؛ هیچ حزبی نمی تواند خود را مجزا شمرده و به این عوامل وقعی نگذارد، زیرا رفتار و منش احزاب سیاسی بر اساس اصل در نظر داشت این عوامل پایه ریزی شده و انفکاک ناپذیر است.

با توجه به این امر باید دید که همین مؤلفه ها در قاموس احزاب سیاسی افغانستان چگونه تفسیر و برای مردم ارائه شده است.

آیا احزاب سیاسی کشور ما به این عوامل توجه کرده‌اند یا این که راهی خلاف این مسیر را برگزیده‌‌اند؟

 در یک دید کلی احزاب سیاسی افغانستان در این مورد، گاهی به موضوعات ناامید کننده ای بر می خوریم زیرا در اکثر موارد، عملکرد و بازدهی احزاب آن چنان است که پاسخگوی نیازمندی های ابتدایی کشور و مردم نیستند

 فراتر از این موضوع عدم موجودیت دانش سیاسی در ساختار اکثر احزاب سیاسی موجود، باعث میشود تا مجریان برنامه های حزب و مجریان قوانین دولتی نتوانند به درستی پی به مسئولیت خویش ببرند تا از این گذرگاه قدرت تشخیص موانع و روزنه ها را در قبال پالیسی کاری خود داشته باشند و در نتیجه؛ با شناسایی موانع و عوامل آن و خوش بینی ها است که کارگزاران و متصدیان امور می توانند در ساختار سیاسی ـ اجتماعی کشور چون ستونی استوار عمل کنند.

از عملکرد احزاب فعلی می توان به این موضوع پی برد که چالش های فراوانی فرا راه این احزاب قرار دارد زیرا فعالیت اکثر آنان تفاوت زیادی با آن چه که تحت عنوان کار ویژه های احزاب سیاسی از آن یاد می شود، دارد.

پشتوانه ی مردمی، سعی جهت به دست آوردن قدرت سیاسی (از راه قانونی)، تشکیلات مرکزی و ساحوی و..  از مهمترین اولویت های فلسفه ی وجودی احزاب سیاسی به شمار می روند و چنانچه اشاره شد، پایداری و ثبات احزاب نیز وابسته به آن دست اما احزاب سیاسی کشور ما؛ باز هم به دلیل عدم برخورداری از ساختار اکادمیک موفق به کسب پشتوانه ی ملی نشده اند و خواسته یا ناخواسته جهت دسترسی به قدرت سیاسی؛ از مسیر قانون گه گاه منحرف شده و می شوند و بنابر موجودیت همین ضعف ها در بعضی موارد حتی فاقد تشکیلات و ساختاری منسجم، و مستقر در مرکزیتی واحد بوده اند.

در جوامعی که مفاهیمی چون شهروند، ملت، دولت ... فراگیر شده و همگان پی به اهمیت آن می برند احزاب  سیاسی به مثابه وزنه ای سنگین تلقی می شوند زیرا این احزاب می توانند در روند توسعه و رشد عمومی به جامعه و مردم کمک کند اما باید دید که آیا این پدیده ـ حزب ـ درکشور ما نیز موثر واقع شده و یا این که تعبیر روسو را به خود گرفته است.

چنانچه یادآور شدیم؛ موفقیت دموکراسی مستلزم موجودیت احزاب سیاسی است. زیرا احزاب سیاسی می تواننددر جهت ترویج فرهنگ احترام گذاری به ارزش های دموکراتیک موثر واقع شوند اما برخی از احزاب سیاسی، سدی شده اند در مقابل روند تأمین دموکراسی و حقوق بشر.

وضع مستقیم قانون از جانب قوه ی مجریه در واقع عملی است استبدادی زیرا در مورد وضع آن قبلا با مردم یا نمایندگان آنان تفاهمی به میان نیامده است و در این میان احزاب سیاسی هستند که مانع چنین عمل دولت یا قوه ی مجریه شده و جامعه و مردم را از خطر وضع مستقیم قانون که اکثرا ضربات اقتصادی  ـ سیاسی جبران ناپذیری بر جامعه وارد می کند، نجات می دهد اما باز هم باید گفت که احزاب افغانستان به دلایل گوناگونی نتوانسته اند در موارد حیاتی و مهمی که اکثرا با سیاست گذاری خارجی دولت افغانستان مرتبط است، از وضع مستقیم و خودسرانه ی قانون جلوگیری کنند.

ایجاد هماهنگی بین ارگان های مختلف حکومتی از وظایف احزاب سیاسی به شمار می رود که می بایست مسئولان حزبی به آن توجه داشته باشند وانگهی: توجه احزاب به این موضوع می تواند در نزدیک شدن آنان به قدرت سیاسی موثر واقع شود اما احزاب سیاسی کشور ما گویی در خواب زمستانی فرورفته اند زیرا  در اولین دید از فعالیت آنان و چگونگی برقراری ارتباطات خارجی و داخلی شان نشانی از چنین استراتیژی نمی‌توان سراغ داشت.

مسئولیت شکستن یوغ استبداد و استثمار قبل از هر شخص و گروهی متوجه احزاب سیاسی و گردانندگان آن است چه مشروعیت پذیری احزاب وابسته به فعالیت آنان در زمینه ی استبداد و نظام طبقاتی و ایجاد تفاهم و وحدت است.

نظام طبقاتی به هر گونه ای که باشد به ویژه در کشور ی چون افغانستان دستاوردی جز شکست و رکود نخواهد داشت و برای جلوگیری از پدید آمدن فضای چنین حاکمیتی احزاب سیاسی به عنوان بازدارنده و مانع تحمیل چنین نظامی می توانند به نحو احسن عمل نماید. آیا در عمل چنین بوده است؟ و آیا احزاب سیاسی موجود به راستی از بزرگ شدن تنش برخواسته از نظام طبقاتی در جامعه جلوگیری کرده اند؟

 طبعا پاسخ منتفی است زیرا اکثر احزاب حاضر قبل از آن که سیمایی ضد سیمای طبقاتی داشته باشند بر اساس وابستگی های سمتی، قومی، زبانی و مذهبی که دارند خواسته یا نخواسته جهت رشد چنین مفکوره و سیاستی عمل می کنند، ارزش آموزشی و روحیه انضباط از دیگر ویژگی هایی است که می بایست احزاب سیاسی از آن برخوردار باشند زیرا داشتن چنین خصیصه یی می تواند حزب را در مسیر دستیابی به اهداف نهایی حزب یاری کند. با توجه به این که معمولاا حزاب سیاسی به رسانه ها دسترسی داشته و از آن طریق می توانند خواسته ها، برنامه ها و اهداف خویش را تبلیغ، نشر و پخش نمایند در این میان می توان به جستجوی مواردی بود که دارای ارزش بالای آموزشی هستند  اما در افغانستان فیصدی بالایی از احزاب تاکنون به این درجه نرسیده اند که بازدهی آموزشی برای جامعه داشته باشند و یا هم روحیه انضباط و پایبندی به اصول و قوانین را رشد دهند که متعهد بودن احزاب به اصول بنیادین اجتماعی ـ سیاسی و تلاش و فعالیت پیگیر آنان می تواند تاحدودی این نقایص را برطرف سازد.